„ Niepełnosprawni bohaterowie południowosłowiańskich prozaików” - wykład doktor Alicji Wang
W literaturoznawstwie rozwija się nurt badań zwany studiami nad niepełnosprawnością, zajmuje się analizą sposobu przedstawiania osób z dysfunkcjami w literaturze. Badacze zwracają uwagę na to, jakim językiem opisuje się takie postacie oraz jak są one postrzegane i traktowane przez społeczeństwo. Przykładem takich badań jest praca Michała Kaziuka dotycząca obrazu osoby niewidomej w oczach polskich poetów.
Literatura południowosłowiańska obejmuje bardzo zróżnicowane regiony pod względem kulturowym, religijnym i językowym. Po II wojnie światowej twórczość w Jugosławii była początkowo podporządkowana socrealizmowi, który gloryfikował robotników i system komunistyczny. Po zerwaniu relacji z ZSRR w 1949 roku nastąpiła liberalizacja i rozwój nowych kierunków literackich. Pisanie o niepełnosprawności było formą sprzeciwu wobec obrazu ‘’idealnego człowieka’’ zdolnego do ciężkiej i długotrwałej pracy. Pisano więc o ludziach, którzy nie pasowali do systemu. Stanowiło sposób rozliczenia się z pamięcią o doświadczeniu II wojny światowej i losem weteranów, a także wynikało z naturalistycznych opisów życia społeczności wiejskich.
Przykładem serbskiego nowego realizmu jest twórczość Miodraga Bulatovicia. W powieści ‘’Czerwony kogut leci wprost do nieba’’ niemal każdy bohater zmaga się z jakąś niepełnosprawnością. Główny bohater jest ubogim muzułmaninem chorym na gruźlicę, samotnym i zaprzyjaźnionym jedynie z czerwonym kogutem, co stanowi przeciwieństwo stereotypowego modelu serbskiej męskości. O niepełnosprawności pisał także Slobodan Selenić, który sam został postrzelony podczas wojny. W powieści "Pamiętniki Piotra Kaleki" bohater traci nogi i porusza się na wózku. Reprezentantem realizmu magicznego jest Danilo Kiš. W powieści „Ogród, popiół’’ przedstawia on rodzinę, w której ojciec ma objawy choroby psychicznej, porusza się o lasce i jest emocjonalnie niestabilny, a przyjaciółka rodziny choruje na epilepsję i jest odrzucana przez otoczenie. Ciril Kosmač, przedstawiciel realizmu społecznego, w opowiadaniu „Tantadruj’’ przedstawia młodego mężczyznę z niepełnosprawnością intelektualną. Bohater pragnie umrzeć, jednak nie wie jak. Utwór stawia pytanie, kto naprawdę jest „ograniczony” – bohater czy ‘’ normalne’’ społeczeństwo. Pokazuje również, że należy docenić życie jako wartość samą w sobie. Pisanie o niepełnosprawności stanowi ważna część południowosłowiańskiej literatury. Bohaterowie są przedstawiani jako osoby posiadające bogate życie emocjonalne – kochają, nienawidzą, śmieją się i doświadczają samotności. Ich relacje z innymi ludźmi są skomplikowane, a w wielu utworach pojawia się także temat przemocy wobec osób z niepełnosprawnościami. Literatura zwraca uwagę ma problemy społeczne, takie jak dyskryminacja, samotność czy brak akceptacji. Może dzięki temu skłaniać czytelników do większej empatii i zrozumienia wobec z osób z niepełnosprawnościami.
Wykład pani dr Alicji Wang, która reprezentuje Katedrę Międzynarodowych Badań Polonistycznych UJ, odbył się 9 marca 2026 roku.
Uczestniczyły w nim klasy: 1d, 2a, 3a, 3f.
